Trong lịch sử quy hoạch Hà Nội, có những lát cắt đô thị không nằm trên mặt đất mà ẩn dưới lòng đường. Hồ sơ xây dựng cống ngầm trên đại lộ Carnot là một trường hợp như vậy. Từ bản báo cáo về tình trạng quá tải của tuyến cống cũ, hồ sơ mời thầu, biên bản cắm mốc đến văn bản nghiệm thu, có thể dựng lại khá đầy đủ quá trình hình thành và thi công một công trình hạ tầng giữa lòng thành phố cách đây hơn một thế kỷ. 

 Sơ đồ các lưu vực cống trong thành phố Hà Nội năm 1939. Nguồn: TTLTQGI

Tháng 5 năm 1923, chính quyền thành phố xác định tuyến cống cũ, bắt đầu từ phố Takou (phố Hàng Cót), rồi đổ ra sông Tô Lịch, đã không còn đáp ứng đủ để tiêu thoát nước cho khu vực trung tâm. Tuyến này phục vụ một khu vực rộng tới 52 héc-ta, trong phạm vi đại lộ Carnot, phố des Graines (phố Hàng Đậu), phố des Briques (ngõ Gạch), đại lộ de la République (phố Hoàng Văn Thụ), và đại lộ Brière de l’Isle (đường Hùng Vương). Thế nhưng, khả năng thoát nước của hệ thống cũ chỉ đạt 3.060 m3/giờ, trong khi theo tính toán, với mức mưa lớn thường gặp ở Hà Nội, hệ thống mới phải đạt công suất tiêu thoát khoảng 10.900 m3/giờ. Khoảng cách ấy cho thấy hệ thống cũ đã không còn đáp ứng được nhu cầu tiêu thoát nước. Một tuyến cống mới, song song với tuyến cũ, trở thành giải pháp cấp bách. 

Điều đáng chú ý là dự án này không phải một giải pháp chắp vá, mang tính đối phó. Hồ sơ kỹ thuật cho thấy nó được được chuẩn bị khá đầy đủ và chặt chẽ, từ bình đồ tuyến, mặt cắt, trắc dọc đến dự toán kinh phí. Theo thiết kế, tuyến cống mới có độ dốc 0,0006, đủ để tăng khả năng thoát nước cho toàn khu vực. Kích thước cống được ấn định rộng 1,5 mét và cao 1,7 mét. Đằng sau những con số ấy là một tư duy quản lý đô thị mạch lạc: tính toán lưu lượng, xác định vật liệu, kiểm soát kỹ thuật thi công, rồi mới đưa công trình vào sử dụng. Hồ sơ cũng quy định tỉ mỉ cách đào từng đoạn để không làm gián đoạn giao thông, cách sử dụng vật liệu mặt đường, quy chuẩn về vữa, bê tông, gạch, lớp trát, đào, đắp đất ... Ẩn sau những ngôn từ hành chính khô khan ấy là minh chứng cho thấy một bộ máy quản lý đô thị đã vận hành vô cùng quy củ.

Bản vẽ mặt cắt cống ở đại lộ Carnot, rộng 1,5 mét và cao 1.7 mét. Nguồn TTLTQGI

Ngày 14 tháng 11 năm 1923, Tòa Đốc lý Hà Nội phát thông báo mời thầu. Thời hạn nhận hồ sơ được ấn định vào 10 giờ sáng ngày 06 tháng 12 năm 1923. Điều kiện dự thầu nêu rất rõ: ký quỹ tạm thời 600 đồng bạc Đông Dương, ký quỹ chính thức 8.000 franc, hồ sơ phải viết trên giấy có tem thuế, niêm phong và nộp đúng hạn. Đó là cách một yêu cầu kỹ thuật được thực hiện thông qua một quy trình công khai, có hội đồng xét chọn, có thẩm tra tài chính và được Thống sứ Bắc Kỳ phê chuẩn. 

Đến ngày mở thầu, có sáu người tham gia, với mức bỏ thầu giảm từ 11% đến 27%. Mức giá thấp nhất không được xem xét. Người được chọn là nhà thầu Aviat, với mức giảm 17%. Tiêu chí quyết định không nằm ở mức giá chào thầu thấp nhất, mà ở kinh nghiệm thi công thực tế của nhà thầu. Hồ sơ cho biết trong năm 1923, Aviat đã thi công hơn 600 mét cống ở nhiều tuyến phố khác của Hà Nội như phố de l’Ancien Canal (phố Đào Duy Từ), Jean Dupuis (phố Hàng Chiếu), phố du Cuivre (phố Hàng Mã) và khu vực sông Tô Lịch. Đối với một công trình ngầm, nơi sai số nhỏ có thể kéo theo hậu quả lớn, kinh nghiệm và độ tin cậy được đặt cao hơn mức chào giá thấp. Quyết định lựa chọn nhà thầu Aviat sau đó được Thống sứ Bắc Kỳ phê chuẩn ngày 24 tháng 12 năm 1923. 

Biên bản mở thầu công trình cống tại đại lộ Carnot, lập ngày 06 tháng 12 năm 1923. Nguồn TTLTQG

Nhưng những dự án hạ tầng ấy không chỉ tồn tại trên giấy tờ. Ngày 03 tháng 10 năm 1924, viên Đốc công Lục lộ trực tiếp đến đại lộ Carnot để cắm mốc tuyến cống gom trên đoạn nằm giữa hai đại lộ Van Vollenhoven (phố Chu Văn An) và Victor Hugo (phố Hoàng Diệu).